Μια εταιρεία διαθέτει ένα videogame, ένα πρόγραμμα ή ένα ψηφιακό βιβλίο μέσω διαδικτυακής πλατφόρμας. Ο καταναλωτής πληρώνει για να το αποκτήσει, όμως η συναλλαγή μπορεί να αφορά μια άδεια χρήσης και όχι απεριόριστη ιδιοκτησία. Για την επιχείρηση, αυτή η διαφορά δεν είναι απλώς νομική λεπτομέρεια. Επηρεάζει τον έλεγχο της διανομής, τα έσοδα και τον τρόπο διαχείρισης του προϊόντος.
Το digital licensing έχει εξελιχθεί σε βασικό στοιχείο της ψηφιακής οικονομίας, επιτρέποντας στις επιχειρήσεις να καθορίζουν τους όρους πρόσβασης, χρήσης και διάθεσης του περιεχομένου τους. Παράλληλα, δημιουργεί οικονομικές εξαρτήσεις που δεν είναι πάντοτε ορατές κατά την αρχική πώληση, όπως το κόστος υποδομών, οι συμβατικές υποχρεώσεις και η διαχείριση του τέλους ζωής ενός προϊόντος.
Καθώς η ευρωπαϊκή συζήτηση για την ψηφιακή ιδιοκτησία εντείνεται, οι επιχειρήσεις καλούνται να επανεξετάσουν τη σχέση ανάμεσα στον εμπορικό έλεγχο και στη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα. Το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι μόνο γιατί ένα ψηφιακό προϊόν διατίθεται μέσω άδειας χρήσης, αλλά ποιο οικονομικό πλεονέκτημα δημιουργεί αυτό το μοντέλο και ποιες υποχρεώσεις αφήνει πίσω του.
Γιατί το Digital Licensing αποτελεί επιχειρηματικό μοντέλο και όχι απλώς νομική πρακτική
Οι άδειες χρήσης αποτελούν εδώ και δεκαετίες μέρος της αγοράς λογισμικού. Οι εταιρείες καθορίζουν με συμβάσεις ποιος μπορεί να χρησιμοποιεί ένα πρόγραμμα, σε πόσες συσκευές μπορεί να εγκατασταθεί και υπό ποιες προϋποθέσεις επιτρέπεται η αξιοποίησή του.
Η ψηφιακή διανομή επέκτεινε αυτή τη λογική σε ένα πολύ μεγαλύτερο φάσμα προϊόντων.
Videogames, ebooks, εφαρμογές, ηλεκτρονικές ταινίες και άλλες μορφές περιεχομένου διατίθενται πλέον μέσα από πλατφόρμες που διαχειρίζονται τις αγορές, τους λογαριασμούς και τις σχετικές άδειες.
Για τις επιχειρήσεις, η χρήση αυτού του μοντέλου μπορεί να προσφέρει σημαντικά λειτουργικά πλεονεκτήματα.
Μια εταιρεία μπορεί να οργανώνει τη διάθεση περιεχομένου σε διαφορετικές αγορές, να εφαρμόζει περιορισμούς που απορρέουν από συμφωνίες πνευματικών δικαιωμάτων και να διατηρεί μηχανισμούς ενεργοποίησης ή πρόσβασης στις υπηρεσίες της.
Μπορεί επίσης να διαθέτει διαφορετικές εκδόσεις του ίδιου προϊόντος, με διαφορετικές εμπορικές προϋποθέσεις.
Ωστόσο, το digital licensing δεν αποτελεί ενιαίο επιχειρηματικό μοντέλο.
Μια άδεια χρήσης μπορεί να συνδέεται με εφάπαξ πληρωμή, χρονικά περιορισμένη πρόσβαση, επαναλαμβανόμενη χρέωση ή διαφορετική μορφή εμπορικής συμφωνίας.
Η ύπαρξη άδειας χρήσης δεν σημαίνει απαραίτητα συνδρομή. Αντίστοιχα, η εφάπαξ πληρωμή δεν εγγυάται αυτομάτως ότι ο πελάτης αποκτά ανεξάρτητη και απεριόριστη πρόσβαση.
Η διάκριση αυτή είναι κρίσιμη για την επιχειρηματική ανάλυση, επειδή κάθε μοντέλο δημιουργεί διαφορετικές ταμειακές ροές, κόστος εξυπηρέτησης και υποχρεώσεις.
Από την πώληση αντιτύπων στον έλεγχο της ψηφιακής διανομής
Στην παραδοσιακή διανομή φυσικών προϊόντων, μεγάλο μέρος της οικονομικής δραστηριότητας οργανώνεται γύρω από την παραγωγή, την αποθήκευση και τη μεταφορά αντιτύπων.
Ένας εκδότης τυπώνει βιβλία και τα διαθέτει μέσω καταστημάτων. Μια εταιρεία videogames παράγει φυσικές εκδόσεις που μεταφέρονται σε διανομείς και λιανοπωλητές.
Η ψηφιακή διανομή περιορίζει σημαντικά ορισμένα από αυτά τα κόστη.
Δεν απαιτείται φυσικό απόθεμα για κάθε επιπλέον ψηφιακό αντίτυπο, ενώ το ίδιο περιεχόμενο μπορεί να διατεθεί ταυτόχρονα σε διαφορετικές γεωγραφικές αγορές, υπό τους αντίστοιχους εμπορικούς και νομικούς περιορισμούς.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι το κόστος διανομής μηδενίζεται.
Οι πλατφόρμες διαθέτουν υποδομές αποθήκευσης και μεταφοράς αρχείων, συστήματα πληρωμών, υπηρεσίες υποστήριξης, μηχανισμούς ασφαλείας και τεχνολογίες διαχείρισης ψηφιακών δικαιωμάτων.
Επιπλέον, η διάθεση μέσω τρίτων καταστημάτων μπορεί να συνοδεύεται από προμήθειες, συμφωνίες εμπορικής συνεργασίας και περιορισμούς στη σχέση του δημιουργού με τον τελικό πελάτη.
Η οικονομική μεταβολή είναι επομένως πιο σύνθετη από την απλή εξοικονόμηση κόστους φυσικής διανομής.
Οι εταιρείες ανταλλάσσουν μέρος των παραδοσιακών εξόδων με νέες τεχνολογικές και λειτουργικές εξαρτήσεις.
Το digital licensing επιτρέπει τη διαχείριση αυτών των εξαρτήσεων μέσα από ένα οργανωμένο συμβατικό πλαίσιο. Παράλληλα, καθιστά τη λειτουργία της πλατφόρμας σημαντικό μέρος της αξίας που λαμβάνει ο πελάτης.
Steam και Valve: Η οικονομία της αδειοδοτημένης πρόσβασης
Το Steam αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο λειτουργεί η ψηφιακή αδειοδότηση στην αγορά των videogames.
Μέσω της πλατφόρμας της Valve, οι χρήστες αποκτούν πρόσβαση σε παιχνίδια που συνδέονται με τους λογαριασμούς τους.
Στη Συμφωνία Συνδρομητή του Steam, η Valve περιγράφει το περιεχόμενο και τις υπηρεσίες της ως αντικείμενο αδειοδότησης, όχι ως πώληση απεριόριστων δικαιωμάτων ιδιοκτησίας.
Οι όροι προβλέπουν δικαιώματα προσωπικής χρήσης, με τις σχετικές εξαιρέσεις και περιορισμούς που ισχύουν ανά περίπτωση.
Από επιχειρηματική σκοπιά, αυτό το μοντέλο δημιουργεί ένα οργανωμένο περιβάλλον μέσα στο οποίο η πλατφόρμα μπορεί να συνδέει την πρόσβαση στο περιεχόμενο με υπηρεσίες εγκατάστασης, ενημέρωσης και διαχείρισης βιβλιοθήκης.
Η αξία του οικοσυστήματος δεν περιορίζεται επομένως στην αρχική συναλλαγή.
Η διαθεσιμότητα λογαριασμού, η συμβατότητα των εφαρμογών και η λειτουργία της πλατφόρμας αποτελούν μέρος της συνολικής εμπειρίας.
Για έναν δημιουργό λογισμικού, η διανομή μέσω ενός τέτοιου οικοσυστήματος μπορεί να περιορίζει την ανάγκη ανάπτυξης ανεξάρτητων υποδομών πώλησης και διαχείρισης χρηστών.
Ταυτόχρονα, δημιουργεί εξάρτηση από μια εξωτερική πλατφόρμα.
Αν αλλάξουν οι εμπορικοί όροι, οι τεχνικές προδιαγραφές ή οι απαιτήσεις διάθεσης, ο δημιουργός ενδέχεται να χρειαστεί να προσαρμόσει τη δραστηριότητά του.
Αυτό δεν καθιστά το μοντέλο εγγενώς προβληματικό. Δείχνει, όμως, ότι η επιλογή ψηφιακού διανομέα αποτελεί στρατηγική επιχειρηματική απόφαση.
Η πλατφόρμα δεν είναι απλώς το σημείο όπου πραγματοποιείται η πώληση. Είναι μέρος της υποδομής που επιτρέπει τη συνεχή χρήση του προϊόντος.
GOG: Μπορεί η απουσία DRM να αποτελεί ανταγωνιστικό πλεονέκτημα;
Το GOG παρουσιάζει μια διαφορετική προσέγγιση στην ψηφιακή διανομή παιχνιδιών.
Η πλατφόρμα δίνει έμφαση στη διάθεση παιχνιδιών χωρίς μηχανισμούς DRM που περιορίζουν την πρόσβαση μέσω συνεχούς ελέγχου αδειών.
Σύμφωνα με την επίσημη τεκμηρίωση του GOG για δημιουργούς, οι χρήστες μπορούν να κατεβάζουν offline installers και να εγκαθιστούν συμβατά παιχνίδια χωρίς να απαιτείται η χρήση του GOG GALAXY.
Αυτό προσφέρει διαφορετική πρακτική σχέση ανάμεσα στον αγοραστή και στο περιεχόμενο.
Ο χρήστης μπορεί να διατηρεί το αρχείο εγκατάστασης και να χρησιμοποιεί το παιχνίδι χωρίς να εξαρτάται για κάθε εκκίνηση από τον client της πλατφόρμας, εφόσον δεν απαιτούνται πρόσθετες online λειτουργίες.
Ωστόσο, η απουσία DRM δεν συνεπάγεται μεταβίβαση των πνευματικών δικαιωμάτων του παιχνιδιού.
Οι αγορές εξακολουθούν να υπόκεινται σε συμφωνίες χρήσης και στους σχετικούς νόμους.
Η εμπορική διαφοροποίηση βρίσκεται κυρίως στη μεγαλύτερη πρακτική ανεξαρτησία του πελάτη.
Για το GOG, το DRM-free μοντέλο αποτελεί επίσης στοιχείο τοποθέτησης στην αγορά.
Η πλατφόρμα απευθύνεται, μεταξύ άλλων, σε χρήστες που εκτιμούν τη δυνατότητα διατήρησης παιχνιδιών και εγκατάστασής τους χωρίς υποχρεωτική χρήση συγκεκριμένου launcher.
Η προσέγγιση αυτή δείχνει ότι ο βαθμός τεχνικού ελέγχου δεν είναι ο μοναδικός τρόπος δημιουργίας εμπορικής αξίας.
Μια εταιρεία μπορεί να διαφοροποιηθεί ακριβώς επειδή επιλέγει να περιορίσει ορισμένες τεχνικές εξαρτήσεις του πελάτη.
Δεν υπάρχουν, ωστόσο, επαρκή δημόσια στοιχεία για να ισχυριστούμε ότι η συγκεκριμένη επιλογή εξασφαλίζει από μόνη της υψηλότερη κερδοφορία ή περισσότερες πωλήσεις.
Το ουσιαστικό συμπέρασμα είναι ότι δύο επιχειρήσεις μπορούν να δραστηριοποιούνται στην ίδια αγορά χρησιμοποιώντας διαφορετικές προσεγγίσεις διανομής και αδειοδότησης.
Γιατί η άδεια χρήσης δεν εξασφαλίζει απαραίτητα επαναλαμβανόμενα έσοδα
Μια συνηθισμένη παρανόηση είναι ότι τα ψηφιακά προϊόντα που διατίθενται μέσω αδειών χρήσης εξασφαλίζουν αυτομάτως στις επιχειρήσεις συνεχή έσοδα.
Στην πραγματικότητα, η μορφή της άδειας και ο τρόπος πληρωμής αποτελούν δύο διαφορετικές αποφάσεις.
Μια εταιρεία μπορεί να διαθέτει λογισμικό μέσω εφάπαξ πληρωμής για άδεια χρήσης αόριστης διάρκειας, υπό συγκεκριμένους όρους.
Μπορεί επίσης να παρέχει πρόσβαση για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα ή να απαιτεί περιοδική ανανέωση.
Η πρώτη περίπτωση δημιουργεί έσοδο κατά τη στιγμή της πώλησης, αλλά ενδέχεται να συνοδεύεται από μελλοντικό κόστος ενημερώσεων, εξυπηρέτησης και διατήρησης συμβατότητας.
Η δεύτερη μπορεί να δημιουργεί επαναλαμβανόμενες εισπράξεις, αλλά απαιτεί από την επιχείρηση να συνεχίζει να προσφέρει υπηρεσία που δικαιολογεί την ανανέωση.
Εδώ βρίσκεται μια από τις σημαντικότερες προκλήσεις του digital licensing.
Η είσπραξη μπορεί να πραγματοποιείται μία φορά, ενώ ορισμένα έξοδα συνεχίζονται για χρόνια.
Αυτό γίνεται ιδιαίτερα σημαντικό για ψηφιακά προϊόντα που εξαρτώνται από servers, online ενεργοποίηση ή διαρκείς υπηρεσίες.
Μια επιχείρηση μπορεί να έχει ήδη εισπράξει τα έσοδα της αρχικής διάθεσης, ενώ εξακολουθεί να επιβαρύνεται με το κόστος εξυπηρέτησης της υπάρχουσας πελατειακής βάσης.
Το μοντέλο μπορεί να παραμένει βιώσιμο όταν οι νέες πωλήσεις, οι συμπληρωματικές υπηρεσίες ή οι διαθέσιμοι πόροι επαρκούν για την κάλυψη των υποχρεώσεων.
Όταν όμως η ζήτηση μειώνεται, η σχέση εσόδων και κόστους μπορεί να αλλάξει σημαντικά.
Το κρυφό λειτουργικό κόστος των ψηφιακών προϊόντων
Ένα ψηφιακό αρχείο που μπορεί να λειτουργήσει ανεξάρτητα από απομακρυσμένες υπηρεσίες έχει διαφορετικό προφίλ κόστους από ένα προϊόν που απαιτεί συνεχή σύνδεση με την υποδομή του παρόχου.
Στη δεύτερη περίπτωση, η επιχείρηση μπορεί να χρειάζεται servers, βάσεις δεδομένων, συστήματα αυθεντικοποίησης και μηχανισμούς αποθήκευσης στοιχείων χρηστών.
Ανάλογα με το προϊόν, μπορεί επίσης να απαιτούνται τεχνικές ενημερώσεις, υποστήριξη πελατών, συστήματα ασφάλειας και διαδικασίες αντιμετώπισης περιστατικών.
Τα κόστη αυτά δεν εξαρτώνται αποκλειστικά από τον αριθμό των νέων πωλήσεων.
Ένα online videogame μπορεί να συνεχίσει να έχει ενεργούς παίκτες πολύ μετά την περίοδο της μεγαλύτερης εμπορικής του επιτυχίας.
Ένα πρόγραμμα μπορεί να χρειάζεται διορθώσεις συμβατότητας ακόμη και όταν η εταιρεία έχει σταματήσει να το προωθεί.
Μια εφαρμογή που αποθηκεύει δεδομένα χρηστών μπορεί να απαιτεί συνεχή διαχείριση υποδομών, ανεξάρτητα από το αν αυξάνεται η πελατειακή της βάση.
Αυτή η διαφορά δημιουργεί έναν σημαντικό κίνδυνο στον οικονομικό σχεδιασμό.
Οι πωλήσεις ενός ψηφιακού προϊόντος μπορεί να παρουσιάζουν έντονη συγκέντρωση στην αρχή του κύκλου ζωής του, ενώ οι λειτουργικές υποχρεώσεις εκτείνονται σε μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Η επιχείρηση χρειάζεται επομένως να αξιολογεί όχι μόνο το κόστος ανάπτυξης και διάθεσης, αλλά και το κόστος που δημιουργεί κάθε πρόσθετος χρόνος λειτουργίας.
Οικονομικό παράδειγμα: Πότε μια ψηφιακή άδεια παύει να είναι αποδοτική;
Ας εξετάσουμε μια υποθετική εταιρεία που διαθέτει ένα videogame μέσω εφάπαξ πληρωμής.
Το παιχνίδι εξαρτάται από online υποδομές, ενώ η εταιρεία διαχειρίζεται το κόστος λειτουργίας τους.
Για λόγους απλοποίησης, υποθέτουμε ότι το μηνιαίο σταθερό κόστος για servers, βασική τεχνική συντήρηση και σχετική υποστήριξη ανέρχεται σε 12.000 ευρώ.
Κάθε νέα άδεια πωλείται έναντι 20 ευρώ, από τα οποία απομένουν υποθετικά 15 ευρώ ως συνεισφορά μετά τα άμεσα μεταβλητά έξοδα της πώλησης.
Τα στοιχεία είναι ενδεικτικά και δεν αντιστοιχούν σε πραγματική επιχείρηση.
Μηνιαία πωλούμενες άδειες | Συνεισφορά νέων πωλήσεων | Σταθερό λειτουργικό κόστος | Υπόλοιπο |
1.200 | 18.000 € | 12.000 € | +6.000 € |
800 | 12.000 € | 12.000 € | 0 € |
400 | 6.000 € | 12.000 € | −6.000 € |
200 | 3.000 € | 12.000 € | −9.000 € |
Υποθετικό παράδειγμα που εξετάζει μόνο συγκεκριμένες λειτουργικές δαπάνες. Δεν περιλαμβάνει το αρχικό κόστος ανάπτυξης, όλους τους εταιρικούς φόρους, χρηματοοικονομικά έξοδα ή τυχόν πρόσθετες πηγές εσόδων.
Η επιχείρηση χρειάζεται, με αυτές τις παραδοχές, τουλάχιστον 800 νέες άδειες τον μήνα για να καλύπτει το συγκεκριμένο σταθερό κόστος.
Αν οι πωλήσεις μειωθούν στις 200 άδειες, η μηνιαία συνεισφορά δεν επαρκεί για να καλύψει τη λειτουργία.
Ωστόσο, μπορεί να υπάρχουν χιλιάδες παλαιότεροι αγοραστές που συνεχίζουν να χρησιμοποιούν το προϊόν.
Η εταιρεία βρίσκεται πλέον μπροστά σε ένα οικονομικό δίλημμα.
Μπορεί να συνεχίσει να χρηματοδοτεί την υπηρεσία από άλλα προϊόντα ή διαθέσιμα κεφάλαια. Μπορεί να αναζητήσει νέες πηγές εσόδων ή να εξετάσει τεχνικές αλλαγές που μειώνουν το μελλοντικό κόστος.
Δεν μπορεί, όμως, να αποφασίσει αποκλειστικά βάσει του αριθμού των νέων πωλήσεων, αγνοώντας τις συμβατικές και νομικές υποχρεώσεις που έχει αναλάβει.
Το παράδειγμα αναδεικνύει γιατί το digital licensing χρειάζεται οικονομικό σχεδιασμό σε ολόκληρο τον κύκλο ζωής του προϊόντος.
Το End–of–Life Cost: Τι πληρώνει μια επιχείρηση όταν αποσύρει ένα ψηφιακό προϊόν;
Στην παραδοσιακή παραγωγή, η απόσυρση ενός προϊόντος μπορεί να συνδέεται με τη διακοπή κατασκευής ή διανομής νέων αντιτύπων.
Στην ψηφιακή οικονομία, η διαδικασία είναι συχνά πιο σύνθετη.
Ένα προϊόν μπορεί να μην πωλείται πλέον, αλλά να εξακολουθεί να εξαρτάται από λειτουργικές υπηρεσίες που χρησιμοποιούν παλαιότεροι αγοραστές.
Η παύση αυτών των υπηρεσιών μπορεί να απαιτεί τεχνικές αλλαγές, ενημέρωση χρηστών, διαχείριση δεδομένων και έλεγχο των σχετικών συμβατικών υποχρεώσεων.
Ορισμένες επιχειρήσεις μπορεί να εξετάσουν την ανάπτυξη ενός offline mode, τη διατήρηση περιορισμένων λειτουργιών ή τη μεταφορά συγκεκριμένων υπηρεσιών σε διαφορετική υποδομή.
Άλλες μπορεί να αντιμετωπίζουν περιορισμούς επειδή το προϊόν σχεδιάστηκε εξαρχής με αρχιτεκτονική που απαιτεί κεντρικούς servers.
Αυτό σημαίνει ότι το κόστος διακοπής δεν είναι απαραίτητα μηδενικό.
Μάλιστα, σε ορισμένες περιπτώσεις, η τεχνική προσαρμογή ενός προϊόντος ώστε να λειτουργεί χωρίς τις αρχικές υποδομές μπορεί να απαιτεί σημαντική αναπτυξιακή εργασία.
Το πρόβλημα γίνεται μεγαλύτερο όταν η επιχείρηση δεν έχει σχεδιάσει αυτή τη μετάβαση πριν από την κυκλοφορία.
Έτσι, μια απόφαση που θεωρήθηκε οικονομικά αποδοτική κατά την ανάπτυξη —όπως η διαρκής εξάρτηση από απομακρυσμένες υπηρεσίες— μπορεί να δημιουργήσει πρόσθετες υποχρεώσεις στο τέλος της εμπορικής ζωής του προϊόντος.
The Crew 2: Ένα πραγματικό παράδειγμα τεχνικής μετάβασης
Ένα ενδιαφέρον παράδειγμα προέρχεται από την Ubisoft και το The Crew 2.
Στις 20 Οκτωβρίου 2025, η εταιρεία δημοσίευσε επίσημα την ενημέρωση για το offline mode του παιχνιδιού.
Η λειτουργία επιτρέπει στους χρήστες να επιλέγουν μεταξύ online και offline παιχνιδιού, με τοπική αποθήκευση προόδου στην offline λειτουργία.
Πρόκειται για σημαντικό τεχνικό παράδειγμα επειδή δείχνει ότι ένα προϊόν που βασίζεται σε online υπηρεσίες μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να προσαρμοστεί ώστε μέρος του περιεχομένου του να παραμένει προσβάσιμο ανεξάρτητα από αυτές.
Χρειάζεται, ωστόσο, να γίνει μια κρίσιμη διάκριση.
Το The Crew 2 είναι διαφορετικό παιχνίδι από το αρχικό The Crew, του οποίου οι servers έκλεισαν τον Μάρτιο του 2024 και το οποίο κατέστη μη προσβάσιμο.
Η ύπαρξη offline mode στο δεύτερο παιχνίδι δεν σημαίνει ότι αποκαταστάθηκε η λειτουργία του πρώτου.
Από οικονομική σκοπιά, η απόφαση δημιουργίας offline λειτουργίας παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Μια τέτοια προσαρμογή μπορεί να απαιτεί αρχικό κόστος ανάπτυξης και δοκιμών, αλλά ενδεχομένως να περιορίζει την ανάγκη διατήρησης ορισμένων υπηρεσιών σε μεταγενέστερο στάδιο.
Δεν υπάρχουν διαθέσιμα επαρκή δημοσιευμένα στοιχεία ώστε να υπολογίσουμε το πραγματικό κόστος της συγκεκριμένης παρέμβασης της Ubisoft ή την οικονομική της απόδοση.
Το παράδειγμα αποδεικνύει, όμως, ότι η διαχείριση του τέλους ζωής μπορεί να περιλαμβάνει διαφορετικές τεχνικές επιλογές και όχι αποκλειστικά τη συνέχιση ή την οριστική διακοπή των servers.
Η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία Stop Destroying Videogames αλλάζει τη συζήτηση
Η διαχείριση του τέλους ζωής των ψηφιακών προϊόντων έχει πλέον αποκτήσει και θεσμική διάσταση.
Η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία πολιτών Stop Destroying Videogames έθεσε το ζήτημα της απώλειας λειτουργικότητας αγορασμένων παιχνιδιών όταν οι εταιρείες διακόπτουν την υποστήριξή τους.
Στις 16 Ιουνίου 2026, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε την απάντησή της.
Η Επιτροπή κατέληξε ότι στο συγκεκριμένο στάδιο δεν μπορούσε να προτείνει γενική νομική υποχρέωση διατήρησης της λειτουργικότητας των παιχνιδιών μετά τη διακοπή της εμπορικής διάθεσής τους.
Ανακοίνωσε, ωστόσο, ότι θα ξεκινήσει έως το τέλος του 2026 διάλογο με τη βιομηχανία και εκπροσώπους καταναλωτών για τη διαμόρφωση κώδικα συμπεριφοράς σχετικά με τη διαχείριση του τέλους ζωής.
Για τις επιχειρήσεις, η σημασία αυτής της εξέλιξης δεν περιορίζεται στο ενδεχόμενο νέων ρυθμίσεων.
Δείχνει ότι οι αποφάσεις απόσυρσης ψηφιακών υπηρεσιών μπορούν να επηρεάσουν ευρύτερα τη φήμη μιας εταιρείας, τη σχέση της με τους καταναλωτές και τις προσδοκίες γύρω από μελλοντικά προϊόντα.
Οι επιχειρήσεις χρειάζεται επομένως να παρακολουθούν το ρυθμιστικό περιβάλλον και να αξιολογούν τις πιθανές συνέπειες των τεχνολογικών τους επιλογών.
Το ευρωπαϊκό δίκαιο δημιουργεί οικονομικές υποχρεώσεις για τις πλατφόρμες
Οι συμβατικοί όροι δεν λειτουργούν ανεξάρτητα από τη νομοθεσία προστασίας καταναλωτών.
Η Οδηγία (ΕΕ) 2019/770 καθορίζει κανόνες για την παροχή ψηφιακού περιεχομένου και υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένων υποχρεώσεων συμμόρφωσης με τη σύμβαση.
Ανάλογα με το είδος της συναλλαγής, το πλαίσιο προβλέπει ευθύνες σχετικά με τη λειτουργικότητα, τη συμβατότητα και τις ενημερώσεις που απαιτούνται για τη διατήρηση της συμμόρφωσης.
Σε περιπτώσεις όπου το ψηφιακό περιεχόμενο ή η υπηρεσία δεν ανταποκρίνεται στις σχετικές απαιτήσεις, ο καταναλωτής μπορεί να έχει δικαιώματα αποκατάστασης, μείωσης τιμήματος ή λύσης της σύμβασης.
Για την επιχείρηση, αυτό σημαίνει ότι η αδειοδότηση δεν αποτελεί μηχανισμό πλήρους απαλλαγής από μελλοντικές ευθύνες.
Η διάρκεια της παροχής, οι εύλογες προσδοκίες και η φύση του προϊόντος μπορούν να επηρεάζουν την έκταση των υποχρεώσεων.
Από πλευράς οικονομικού σχεδιασμού, αυτές οι παράμετροι πρέπει να λαμβάνονται υπόψη πριν από τη διάθεση του προϊόντος.
Η ανάγκη ενημερώσεων, η διαχείριση προβλημάτων λειτουργικότητας και οι πιθανές υποχρεώσεις απέναντι στους χρήστες δημιουργούν λειτουργικό και νομικό κόστος.
Η ύπαρξη άδειας χρήσης δεν καταργεί αυτές τις απαιτήσεις.
Για αυτό, οι εταιρείες χρειάζεται να αντιμετωπίζουν τη νομική συμμόρφωση ως μέρος του συνολικού μοντέλου κόστους και όχι ως ζήτημα που εξετάζεται μόνο όταν εμφανιστεί μια καταγγελία.
Μπορούν να μεταπωληθούν οι ψηφιακές άδειες χρήσης;
Η δυνατότητα μεταπώλησης αποτελεί ένα από τα πιο σύνθετα ζητήματα της ψηφιακής αδειοδότησης.
Μια επιχείρηση μπορεί να επιθυμεί τον έλεγχο της μεταβίβασης των αδειών της, ωστόσο το εφαρμοστέο δίκαιο ενδέχεται να θέτει όρια σε αυτή τη δυνατότητα.
Το 2012, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξέδωσε την απόφαση UsedSoft κατά Oracle (C-128/11).
Το Δικαστήριο έκρινε ότι, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, το δικαίωμα διανομής ενός αντιγράφου λογισμικού μπορεί να εξαντλείται όταν ο δικαιούχος έχει παραχωρήσει άδεια απεριόριστης διάρκειας έναντι αμοιβής που αντιστοιχεί στην οικονομική αξία του αντιγράφου.
Η αρχή αυτή μπορεί να επιτρέπει τη μεταπώληση ορισμένων αδειών λογισμικού, υπό τις προϋποθέσεις που καθορίζονται από την απόφαση.
Η απόφαση δεν σημαίνει ότι κάθε ψηφιακή άδεια οποιουδήποτε προϊόντος μπορεί να μεταπωληθεί.
Μάλιστα, το 2019 το ίδιο Δικαστήριο, στην υπόθεση Tom Kabinet (C-263/18), αντιμετώπισε διαφορετικά τη διάθεση μεταχειρισμένων ebooks μέσω διαδικτυακής αγοράς.
Το Δικαστήριο έκρινε ότι η συγκεκριμένη δραστηριότητα συνιστούσε παρουσίαση στο κοινό και δεν καλυπτόταν από την ίδια αρχή εξάντλησης του δικαιώματος διανομής.
Η σύγκριση των δύο αποφάσεων αναδεικνύει γιατί το digital licensing δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ενιαία νομική κατηγορία.
Το είδος του περιεχομένου, η μορφή της συναλλαγής και το συγκεκριμένο νομικό πλαίσιο επηρεάζουν τα δικαιώματα των εμπλεκομένων.
Για τις επιχειρήσεις, αυτό σημαίνει ότι οι περιορισμοί μεταβίβασης και μεταπώλησης πρέπει να εξετάζονται νομικά και όχι να θεωρούνται αυτομάτως έγκυροι επειδή περιλαμβάνονται στους όρους χρήσης.
Digital Licensing και έλεγχος της δευτερογενούς αγοράς
Η μεταπώληση έχει σημαντικές οικονομικές συνέπειες.
Στη φυσική αγορά, ένα προϊόν μπορεί να αλλάξει ιδιοκτήτη χωρίς να πραγματοποιηθεί νέα πώληση από τον αρχικό παραγωγό.
Ένα μεταχειρισμένο βιβλίο ή videogame μπορεί να μεταπωληθεί σε τρίτο, δημιουργώντας οικονομική δραστηριότητα στη δευτερογενή αγορά.
Στις ψηφιακές πλατφόρμες, οι δυνατότητες μεταβίβασης διαφέρουν σημαντικά.
Ορισμένες άδειες συνδέονται με προσωπικούς λογαριασμούς και δεν επιτρέπουν ελεύθερη μεταφορά σε άλλο χρήστη.
Αυτή η δομή μπορεί να περιορίζει τη δημιουργία ανεξάρτητης δευτερογενούς αγοράς για το συγκεκριμένο ψηφιακό περιεχόμενο, όπου οι σχετικοί περιορισμοί είναι νόμιμοι.
Από επιχειρηματική σκοπιά, μια τέτοια επιλογή μπορεί να ενισχύει τον έλεγχο των επίσημων καναλιών διάθεσης.
Ωστόσο, ο περιορισμός της μεταπώλησης δεν αποτελεί αυτομάτως εγγύηση περισσότερων νέων πωλήσεων.
Ορισμένοι καταναλωτές μπορεί να προτιμούν φυσικές εκδόσεις ή προϊόντα με μεγαλύτερη δυνατότητα μεταφοράς και διατήρησης.
Άλλοι ενδέχεται να αποδέχονται τους περιορισμούς εφόσον η τιμή, η ευκολία πρόσβασης και οι παρεχόμενες υπηρεσίες τους προσφέρουν επαρκή αξία.
Το τελικό οικονομικό αποτέλεσμα εξαρτάται από τη συμπεριφορά του κοινού και τη συνολική ανταγωνιστικότητα της προσφοράς.
Η επιχείρηση πρέπει επομένως να εξετάζει όχι μόνο τον έλεγχο που επιτυγχάνει μέσω της άδειας, αλλά και την επίδραση που αυτός έχει στην ελκυστικότητα του προϊόντος της.
Η εξάρτηση από τρίτες πλατφόρμες ως στρατηγικός κίνδυνος
Ένα ακόμη σημαντικό ζήτημα για τις επιχειρήσεις είναι η εξάρτηση από τρίτους διανομείς.
Μια εταιρεία μπορεί να έχει αναπτύξει ένα ψηφιακό προϊόν, αλλά να βασίζεται σε εξωτερική πλατφόρμα για την πώληση, την ενεργοποίηση και την πρόσβαση των χρηστών.
Αυτό δημιουργεί μια σχέση αμοιβαίου οφέλους.
Ο δημιουργός αποκτά πρόσβαση σε υπάρχουσα πελατειακή βάση και υποδομές, ενώ η πλατφόρμα επεκτείνει το διαθέσιμο περιεχόμενό της.
Ωστόσο, η οικονομική δραστηριότητα του δημιουργού συνδέεται πλέον με αποφάσεις που δεν ελέγχει πλήρως.
Μεταβολές στις πολιτικές της πλατφόρμας, στους όρους εμπορικής συνεργασίας ή στις τεχνικές απαιτήσεις μπορεί να δημιουργήσουν πρόσθετα κόστη.
Η ίδια η δυνατότητα του πελάτη να αποκτήσει ή να χρησιμοποιήσει το προϊόν μπορεί επίσης να εξαρτάται από λειτουργίες της πλατφόρμας.
Αυτοί οι κίνδυνοι χρειάζονται προσεκτική αξιολόγηση.
Μια επιχείρηση μπορεί να εξετάσει τη διάθεση μέσω περισσότερων καναλιών, τη δημιουργία ανεξάρτητων διαδικασιών εξυπηρέτησης ή τη δυνατότητα λειτουργίας του προϊόντος χωρίς συνεχή εξάρτηση από τον αρχικό διανομέα, όπου αυτό είναι εφικτό.
Δεν είναι όλες αυτές οι επιλογές διαθέσιμες ή οικονομικά συμφέρουσες σε κάθε περίπτωση.
Η στρατηγική σημασία τους βρίσκεται στο ότι μειώνουν την απόλυτη εξάρτηση από μία υποδομή.
Το digital licensing δεν αφορά συνεπώς μόνο τη σχέση ανάμεσα στην επιχείρηση και στον πελάτη της. Αφορά και τον τρόπο με τον οποίο η επιχείρηση διαπραγματεύεται τη θέση της μέσα σε ευρύτερα ψηφιακά οικοσυστήματα.
Πώς μπορεί μια επιχείρηση να σχεδιάσει ένα βιώσιμο μοντέλο Digital Licensing;
Ένα αποτελεσματικό επιχειρηματικό μοντέλο δεν αρκεί να εξασφαλίζει έσοδα κατά την αρχική διάθεση.
Χρειάζεται να λαμβάνει υπόψη τις οικονομικές υποχρεώσεις που δημιουργούνται σε ολόκληρη τη διάρκεια ζωής του προϊόντος.
Αρχικά, η εταιρεία πρέπει να εξετάζει ποια μορφή άδειας εξυπηρετεί τη φύση του περιεχομένου της.
Ένα πρόγραμμα που μπορεί να λειτουργεί τοπικά χωρίς συνεχή υποστήριξη έχει διαφορετικές ανάγκες από μια υπηρεσία που βασίζεται σε διαρκή online υποδομή.
Στη συνέχεια, χρειάζεται να αξιολογούνται οι πηγές εσόδων.
Η εφάπαξ πώληση, η περιοδική ανανέωση, οι προαιρετικές πρόσθετες υπηρεσίες και άλλες εμπορικές επιλογές δημιουργούν διαφορετικές ταμειακές ροές και διαφορετικές προσδοκίες.
Εξίσου σημαντικός είναι ο προσδιορισμός του μελλοντικού κόστους.
Η επιχείρηση χρειάζεται να γνωρίζει ποιο μέρος της υποδομής θα πρέπει να διατηρείται ενεργό, ποιες ενημερώσεις είναι απαραίτητες και ποιοι κίνδυνοι μπορεί να προκύψουν από αλλαγές στην τεχνολογία ή στη νομοθεσία.
Ο οικονομικός σχεδιασμός πρέπει επίσης να περιλαμβάνει τη διαχείριση του τέλους ζωής.
Η επιλογή δεν χρειάζεται να περιορίζεται εκ των υστέρων ανάμεσα σε απεριόριστη συνέχιση λειτουργίας και πλήρη διακοπή.
Όπου είναι τεχνικά εφικτό και συμβατικά επιτρεπτό, μπορούν να εξεταστούν εναλλακτικές όπως περιορισμένη offline λειτουργία ή διαφορετικό μοντέλο παροχής υπηρεσιών.
Η έγκαιρη αξιολόγηση αυτών των επιλογών μπορεί να μειώσει την αβεβαιότητα και να βοηθήσει στον προϋπολογισμό του συνολικού κύκλου ζωής.
Από το επιχειρηματικό μοντέλο στην εμπιστοσύνη του καταναλωτή
Οι οικονομικές αποφάσεις που λαμβάνουν οι επιχειρήσεις γύρω από το digital licensing επηρεάζουν άμεσα την εμπειρία του τελικού πελάτη.
Ο τρόπος με τον οποίο περιγράφεται μια άδεια χρήσης, οι περιορισμοί πρόσβασης και η διαχείριση της υποστήριξης μπορούν να διαμορφώσουν τις προσδοκίες του καταναλωτή.
Αυτή τη διάσταση εξετάζει το Targeted.gr στο άρθρο «Αγοράζεις ή απλώς αποκτάς πρόσβαση; Η νέα πρόκληση του Digital Ownership για τα brands», αναλύοντας τη σχέση ανάμεσα στην εμπορική επικοινωνία, στην ψηφιακή αγορά και στην εμπιστοσύνη προς τις επιχειρήσεις.
Η διαφάνεια δεν αποτελεί αποκλειστικά ζήτημα marketing. Έχει και οικονομική σημασία.
Ασαφείς όροι μπορούν να δημιουργήσουν πρόσθετο φόρτο στην υποστήριξη πελατών, διαφωνίες και κινδύνους που σχετίζονται με τη συμμόρφωση.
Αντίστοιχα, η πιο κατανοητή παρουσίαση της συναλλαγής μπορεί να βοηθήσει τους χρήστες να αξιολογούν καλύτερα αν ένα προϊόν ανταποκρίνεται στις ανάγκες τους.
Το τρίτο άρθρο του θεματικού κύκλου, στο Techrow.gr, θα προσεγγίσει το ζήτημα από πρακτική σκοπιά, εξηγώντας πώς οι καταναλωτές μπορούν να εξετάζουν άδειες, DRM, offline πρόσβαση και βασικούς περιορισμούς πριν αγοράσουν videogames, ebooks ή ψηφιακές ταινίες.
Οι διαφορετικές αυτές προσεγγίσεις αναδεικνύουν το ίδιο βασικό χαρακτηριστικό της ψηφιακής οικονομίας: η εμπορική συμφωνία, η τεχνική υλοποίηση και η εμπειρία του πελάτη δεν μπορούν πλέον να εξετάζονται ανεξάρτητα.
Το Digital Licensing απαιτεί νέο τρόπο αξιολόγησης της επιχειρηματικής αξίας
Η ψηφιακή αδειοδότηση επιτρέπει στις επιχειρήσεις να οργανώνουν πιο ευέλικτα τη διάθεση των προϊόντων τους.
Μπορούν να διαχειρίζονται πρόσβαση, να προσφέρουν διαφορετικές εμπορικές εκδόσεις και να συνδέουν το περιεχόμενό τους με ευρύτερα ψηφιακά οικοσυστήματα.
Τα πλεονεκτήματα αυτά, όμως, δεν εξαλείφουν τις οικονομικές υποχρεώσεις.
Η λειτουργία των υποδομών, οι αναγκαίες ενημερώσεις, οι συμφωνίες με τρίτους και η προστασία των καταναλωτών αποτελούν μέρος του πραγματικού κόστους.
Το ίδιο ισχύει για τη διαχείριση της περιόδου κατά την οποία το προϊόν παύει να είναι εμπορικά ελκυστικό αλλά εξακολουθεί να χρησιμοποιείται.
Μια επιχείρηση που αξιολογεί αποκλειστικά τις αρχικές πωλήσεις μπορεί να υποτιμήσει τη συνολική οικονομική επιβάρυνση ενός ψηφιακού προϊόντος.
Αντίθετα, μια στρατηγική που εξετάζει τον πλήρη κύκλο ζωής μπορεί να προσφέρει πιο ρεαλιστική εικόνα της κερδοφορίας, των επιχειρηματικών κινδύνων και των διαθέσιμων επιλογών.
Για το Market Insiders, αυτή είναι η ουσιαστική διάσταση του digital licensing: δεν πρόκειται απλώς για έναν τρόπο με τον οποίο οι εταιρείες περιορίζουν ή διαχειρίζονται τη χρήση των προϊόντων τους.
Πρόκειται για ένα σύνολο επιχειρηματικών αποφάσεων που καθορίζουν τη σχέση ανάμεσα στα έσοδα, στον λειτουργικό έλεγχο και στις υποχρεώσεις που δημιουργούνται απέναντι στους πελάτες.
Η επιλογή άδειας χρήσης μπορεί να προσφέρει σημαντική ευελιξία, αλλά η οικονομική της επιτυχία εξαρτάται από το κατά πόσο η επιχείρηση έχει σχεδιάσει σωστά το κόστος και τη διάρκεια αυτής της σχέσης.
Το μέλλον των ψηφιακών αδειών θα κριθεί και από τη βιωσιμότητά τους
Η έννοια της ιδιοκτησίας αλλάζει καθώς περισσότερα προϊόντα συνδέονται με λογισμικό, λογαριασμούς και online υπηρεσίες.
Για τις επιχειρήσεις, το digital licensing προσφέρει σημαντικές δυνατότητες εμπορικής οργάνωσης και ελέγχου της διάθεσης.
Παράλληλα, δημιουργεί μια νέα πραγματικότητα: η αρχική πώληση δεν αποτελεί απαραίτητα το τέλος της οικονομικής σχέσης με το προϊόν.
Οι εταιρείες μπορεί να χρειάζεται να υποστηρίζουν την πρόσβαση, να διατηρούν υποδομές και να διαχειρίζονται δικαιώματα χρήσης σε βάθος χρόνου.
Η ευρωπαϊκή συζήτηση για το digital ownership ενισχύει τη σημασία αυτών των επιλογών, καθώς οι καταναλωτές και οι ρυθμιστικές αρχές εξετάζουν πιο προσεκτικά τι συνεπάγεται η αγορά ενός ψηφιακού προϊόντος.
Το επιχειρηματικό πλεονέκτημα δεν θα βρίσκεται απαραίτητα στο μοντέλο που επιβάλλει τους περισσότερους περιορισμούς.
Θα μπορούσε να βρίσκεται σε εκείνο που συνδυάζει λειτουργική αποδοτικότητα, αξιόπιστη πρόσβαση, ξεκάθαρους συμβατικούς όρους και ρεαλιστικό σχεδιασμό του κύκλου ζωής.
Γιατί στην ψηφιακή οικονομία, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος ελέγχει την άδεια χρήσης, αλλά ποιος μπορεί να υποστηρίξει οικονομικά τις υποχρεώσεις που τη συνοδεύουν.
Συχνές Ερωτήσεις (FAQ) για το Digital Licensing
Τι είναι το Digital Licensing;
Το digital licensing είναι η διάθεση ψηφιακού περιεχομένου ή λογισμικού μέσω αδειών που καθορίζουν τους όρους χρήσης, πρόσβασης και, όπου προβλέπεται, μεταβίβασης. Αποτελεί μέρος των επιχειρηματικών μοντέλων που χρησιμοποιούν εταιρείες λογισμικού, videogames, ψηφιακών εκδόσεων και άλλων υπηρεσιών.
Γιατί οι επιχειρήσεις χρησιμοποιούν άδειες χρήσης αντί για παραδοσιακή πώληση;
Οι άδειες χρήσης επιτρέπουν στις επιχειρήσεις να οργανώνουν τους όρους διάθεσης και χρήσης του περιεχομένου, να διαχειρίζονται πνευματικά δικαιώματα και να συνδέουν προϊόντα με υπηρεσίες. Ωστόσο, οι δυνατότητες αυτές περιορίζονται από την εφαρμοστέα νομοθεσία και τις υποχρεώσεις προστασίας των καταναλωτών.
Το Digital Licensing σημαίνει υποχρεωτικά συνδρομή;
Όχι. Μια ψηφιακή άδεια μπορεί να παρέχεται με εφάπαξ πληρωμή, περιοδική χρέωση ή άλλο εμπορικό μοντέλο. Η διάρκεια του δικαιώματος χρήσης και ο τρόπος πληρωμής αποτελούν διαφορετικά χαρακτηριστικά της συμφωνίας.
Πώς επηρεάζει το Digital Licensing την κερδοφορία;
Μπορεί να μειώσει ορισμένα κόστη φυσικής διανομής και να προσφέρει μεγαλύτερη εμπορική ευελιξία. Παράλληλα, μπορεί να δημιουργήσει έξοδα τεχνολογικών υποδομών, συντήρησης, υποστήριξης και κανονιστικής συμμόρφωσης. Η κερδοφορία εξαρτάται από τον συνδυασμό εσόδων και συνολικού κόστους.
Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στο Steam και στο GOG;
Το Steam διαθέτει περιεχόμενο μέσω αδειών χρήσης που συνδέονται με το οικοσύστημα της πλατφόρμας. Το GOG δίνει έμφαση στη διανομή παιχνιδιών χωρίς DRM και προσφέρει offline installers. Η απουσία DRM δεν σημαίνει ότι ο αγοραστής αποκτά τα πνευματικά δικαιώματα του περιεχομένου.
Τι είναι το End–of–Life Cost ενός ψηφιακού προϊόντος;
Είναι το κόστος που σχετίζεται με την απόσυρση, τη διακοπή ή τη μετάβαση ενός ψηφιακού προϊόντος στο τέλος του κύκλου ζωής του. Μπορεί να περιλαμβάνει τεχνικές αλλαγές, ενημέρωση χρηστών, διαχείριση δεδομένων και αξιολόγηση συμβατικών ή νομικών υποχρεώσεων.
Μπορεί μια εταιρεία να σταματήσει να υποστηρίζει ένα ψηφιακό προϊόν;
Η δυνατότητα διακοπής εξαρτάται από τη φύση της υπηρεσίας, τη σύμβαση και την εφαρμοστέα νομοθεσία. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση υπάρχουν κανόνες για τη συμμόρφωση ψηφιακού περιεχομένου και υπηρεσιών, επομένως η ύπαρξη άδειας χρήσης δεν απαλλάσσει αυτομάτως τον πάροχο από ευθύνη.
Μπορούν να μεταπωληθούν οι ψηφιακές άδειες;
Σε ορισμένες περιπτώσεις, ναι. Η απόφαση UsedSoft του Δικαστηρίου της ΕΕ αφορά τη δυνατότητα μεταπώλησης συγκεκριμένων αδειών λογισμικού υπό προϋποθέσεις. Δεν εφαρμόζεται με τον ίδιο τρόπο σε κάθε ψηφιακό προϊόν, όπως αναδεικνύει η διαφορετική αντιμετώπιση των ebooks στην υπόθεση Tom Kabinet.
Γιατί η διαχείριση των ψηφιακών αδειών αποτελεί στρατηγικό επιχειρηματικό ζήτημα;
Επειδή επηρεάζει τις πηγές εσόδων, τη διανομή, τις εξαρτήσεις από τεχνολογικές πλατφόρμες και τις μελλοντικές υποχρεώσεις. Μια αποτελεσματική στρατηγική χρειάζεται να εξετάζει ολόκληρο τον κύκλο ζωής του προϊόντος και όχι μόνο την αρχική πώληση.
Είναι το DRM–free επιχειρηματικά βιώσιμο;
Μπορεί να αποτελέσει βιώσιμη εμπορική επιλογή, ανάλογα με το προϊόν, το κοινό και το μοντέλο διανομής. Η προσέγγιση του GOG δείχνει ότι η δυνατότητα χρήσης χωρίς υποχρεωτικό DRM μπορεί να λειτουργήσει ως στοιχείο διαφοροποίησης. Δεν εγγυάται, ωστόσο, υψηλότερα έσοδα ή κερδοφορία σε κάθε περίπτωση.