Το θέμα αναφορικά με τα δικαιώματα παππούδων και συγγενών μετά το διαζύγιο είναι ιδιαίτερα σημαντικό, γιατί ο χωρισμός των γονέων δεν επηρεάζει μόνο τη σχέση του παιδιού με τη μητέρα και τον πατέρα του, αλλά συχνά διαταράσσει και τη σχέση του με τους παππούδες, τις γιαγιάδες, τα αδέλφια και άλλα πρόσωπα με τα οποία έχει αναπτύξει ουσιαστικό οικογενειακό δεσμό. Στην πράξη, μετά από ένα διαζύγιο, δεν είναι σπάνιο να περιορίζεται ή να διακόπτεται η επικοινωνία του παιδιού με την οικογένεια του ενός γονέα, ιδίως όταν υπάρχει έντονη αντιδικία, κακή επικοινωνία ή συναισθηματική φόρτιση μεταξύ των ενηλίκων.
Η ελληνική έννομη τάξη αναγνωρίζει ότι το παιδί δεν πρέπει να αποκόπτεται αδικαιολόγητα από πρόσωπα που αποτελούν σημαντικό μέρος της ζωής του. Το άρθρο 1520 του Αστικού Κώδικα προβλέπει ότι οι γονείς δεν έχουν το δικαίωμα να εμποδίζουν την επικοινωνία του τέκνου με τους ανώτερους ανιόντες και τους αδελφούς του, εκτός αν συντρέχει σπουδαίος λόγος. Επίσης, μετά τις αλλαγές του ν. 4800/2021, προβλέπεται προστασία και για την επικοινωνία του παιδιού με τρίτους που έχουν αναπτύξει μαζί του κοινωνικοσυναισθηματική σχέση οικογενειακής φύσης, εφόσον η επικοινωνία εξυπηρετεί το συμφέρον του τέκνου.
Διαβάστε περισσότερα εδώ: Από τη σύγκρουση στη συνεργασία: Ο νέος ρόλος του γονέα μετά το διαζύγιο
Ποιοι θεωρούνται παππούδες, συγγενείς και πρόσωπα με δικαίωμα επικοινωνίας
Όταν μιλάμε για δικαιώματα παππούδων και συγγενών, πρέπει να διακρίνουμε τις κατηγορίες των προσώπων που μπορεί να ζητήσουν επικοινωνία με το παιδί. Πρώτα βρίσκονται οι ανώτεροι ανιόντες, δηλαδή κυρίως οι παππούδες και οι γιαγιάδες, είτε από την πλευρά της μητέρας είτε από την πλευρά του πατέρα. Η σχέση τους με το παιδί προστατεύεται ρητά από τον νόμο, ακριβώς επειδή αποτελεί φυσική και οικογενειακή προέκταση της σχέσης του παιδιού με την ευρύτερη οικογένειά του.
Στη συνέχεια, ιδιαίτερη θέση έχουν τα αδέλφια του παιδιού. Η επικοινωνία μεταξύ αδελφών έχει αυτοτελή σημασία, ιδίως όταν τα παιδιά δεν διαμένουν στο ίδιο σπίτι μετά το διαζύγιο ή όταν υπάρχουν ετεροθαλή αδέλφια από προηγούμενες ή μεταγενέστερες σχέσεις των γονέων. Η αποκοπή ενός παιδιού από τα αδέλφια του μπορεί να επηρεάσει σοβαρά τη συναισθηματική του σταθερότητα, γι’ αυτό το δικαστήριο εξετάζει με προσοχή τέτοιες περιπτώσεις.
Πέρα από τους παππούδες, τις γιαγιάδες και τα αδέλφια, ο νόμος αναγνωρίζει πλέον τη σημασία και άλλων προσώπων που έχουν αναπτύξει με το παιδί σχέση οικογενειακής φύσης. Αυτό μπορεί, ανάλογα με την περίπτωση, να αφορά θείους, θείες, νονούς, συντρόφους γονέα που συμμετείχαν ουσιαστικά στην ανατροφή του παιδιού ή άλλα πρόσωπα που λειτούργησαν σταθερά και θετικά στη ζωή του. Το κρίσιμο κριτήριο δεν είναι μόνο ο τυπικός βαθμός συγγένειας, αλλά κυρίως το αν υπάρχει πραγματικός δεσμός και αν η επικοινωνία υπηρετεί το συμφέρον του παιδιού.
Διαβάστε περισσότερα εδώ: Αγοράζετε ακίνητο; Τα 5 νομικά σημεία που δεν πρέπει να αγνοήσετε
Η επικοινωνία με το παιδί μετά το διαζύγιο δεν είναι μέσο πίεσης μεταξύ ενηλίκων
Στις υποθέσεις δικαιώματα παππούδων και συγγενών, το μεγαλύτερο λάθος είναι να αντιμετωπίζεται το παιδί ως προέκταση της σύγκρουσης των γονέων. Μετά το διαζύγιο, μπορεί να υπάρχει πικρία, ένταση ή καχυποψία ανάμεσα στις δύο οικογένειες. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι το παιδί πρέπει να στερηθεί τη σχέση του με τους παππούδες ή άλλους συγγενείς, ιδίως όταν η σχέση αυτή ήταν μέχρι τότε σταθερή, ασφαλής και ωφέλιμη.
Για παράδειγμα, αν το παιδί περνούσε συστηματικά χρόνο με τη γιαγιά και τον παππού από την πλευρά του ενός γονέα, αν εκείνοι συμμετείχαν στη φροντίδα του, το πήγαιναν στο σχολείο, το φιλοξενούσαν ή διατηρούσαν στενό συναισθηματικό δεσμό μαζί του, η ξαφνική διακοπή της επικοινωνίας λόγω διαζυγίου μπορεί να είναι επιβαρυντική για το παιδί. Η προσωπική αντιπάθεια του ενός γονέα προς τους συγγενείς του άλλου δεν αρκεί, από μόνη της, για να αποκλειστεί η επικοινωνία.
Αντίθετα, αν υπάρχουν πραγματικά περιστατικά που καθιστούν την επικοινωνία επιβλαβή, το ζήτημα αλλάζει. Ο νόμος δεν προστατεύει οποιαδήποτε επικοινωνία άκριτα και ανεξαιρέτως. Το κέντρο βάρους παραμένει πάντοτε το συμφέρον του ανηλίκου. Αν η επικοινωνία με συγκεκριμένο συγγενή δημιουργεί φόβο, πίεση, σύγχυση, χειραγώγηση, έκθεση σε συγκρούσεις ή κίνδυνο για το παιδί, μπορεί να περιοριστεί ή να αποκλειστεί.
Πότε μπορούν οι παππούδες και οι συγγενείς να ζητήσουν δικαστική ρύθμιση επικοινωνίας
Οι παππούδες, οι γιαγιάδες ή άλλα συγγενικά πρόσωπα μπορούν να ζητήσουν δικαστική ρύθμιση όταν η επικοινωνία τους με το παιδί εμποδίζεται αδικαιολόγητα. Αυτό μπορεί να συμβεί όταν ο γονέας που έχει την καθημερινή φροντίδα αρνείται κάθε συνάντηση, όταν επιτρέπει επικοινωνία μόνο περιστασιακά και αυθαίρετα, όταν θέτει υπερβολικούς όρους ή όταν διακόπτει εντελώς τη σχέση του παιδιού με την οικογένεια του άλλου γονέα μετά το διαζύγιο.
Η δικαστική ρύθμιση μπορεί να προβλέπει συγκεκριμένες ημέρες και ώρες επικοινωνίας, επισκέψεις, τηλεφωνική ή ηλεκτρονική επικοινωνία, επαφή σε εορτές ή διακοπές και, όπου κρίνεται κατάλληλο, σταδιακή επανασύνδεση του παιδιού με τους συγγενείς. Το δικαστήριο δεν ρυθμίζει το θέμα αφηρημένα. Εξετάζει την ηλικία του παιδιού, την προηγούμενη σχέση με τους παππούδες ή τους συγγενείς, τη στάση των γονέων, την ύπαρξη συγκρούσεων, τη συναισθηματική κατάσταση του παιδιού και κάθε στοιχείο που δείχνει αν η επικοινωνία είναι ωφέλιμη.
Σε τέτοιες υποθέσεις, έχει μεγάλη σημασία η τεκμηρίωση. Οι παππούδες ή οι συγγενείς που ζητούν επικοινωνία πρέπει να μπορούν να αποδείξουν ότι υπήρχε πραγματική σχέση με το παιδί και ότι η συνέχισή της εξυπηρετεί το συμφέρον του. Φωτογραφίες, μηνύματα, μαρτυρίες, προηγούμενη συμμετοχή στην καθημερινότητα του παιδιού και σταθερή παρουσία στη ζωή του μπορούν να βοηθήσουν στην αποτύπωση της πραγματικής σχέσης.
Τι είναι ο «σπουδαίος λόγος» που μπορεί να εμποδίσει την επικοινωνία
Το άρθρο 1520 ΑΚ προβλέπει ότι οι γονείς δεν μπορούν να εμποδίζουν την επικοινωνία του παιδιού με τους ανιόντες συγγενείς και τα αδέλφια του, εκτός αν συντρέχει σπουδαίος λόγος. Ο «σπουδαίος λόγος» δεν είναι μια γενική δυσαρέσκεια ούτε μια απλή οικογενειακή διαφωνία. Πρέπει να πρόκειται για περιστάσεις που καθιστούν την επικοινωνία αντίθετη προς το συμφέρον του παιδιού.
Σπουδαίος λόγος μπορεί να υπάρχει, για παράδειγμα, όταν ο συγγενής προσβάλλει συστηματικά τον έναν γονέα μπροστά στο παιδί, το πιέζει να πάρει θέση στη διαμάχη, το εκθέτει σε εντάσεις, αμφισβητεί την καθημερινή φροντίδα του γονέα, δημιουργεί σύγχυση ή ανασφάλεια, παραβιάζει οδηγίες υγείας ή ασφάλειας, ή γενικά λειτουργεί με τρόπο που διαταράσσει την ψυχική ισορροπία του ανηλίκου. Σε σοβαρότερες περιπτώσεις, ζητήματα κακοποίησης, παραμέλησης, εξαρτήσεων, επικίνδυνης συμπεριφοράς ή έκθεσης του παιδιού σε ακατάλληλο περιβάλλον μπορούν να οδηγήσουν σε περιορισμό ή αποκλεισμό της επικοινωνίας.
Από την άλλη πλευρά, το γεγονός ότι οι γονείς έχουν κακές σχέσεις με τους παππούδες δεν αρκεί αυτομάτως για να αποκλειστεί η επαφή. Το δικαστήριο εξετάζει αν το πρόβλημα αφορά πραγματικά το παιδί ή αν αποτελεί προέκταση της αντιδικίας των ενηλίκων. Το συμφέρον του παιδιού είναι το αποφασιστικό κριτήριο.
Διαβάστε περισσότερα εδώ: Τι συμβαίνει όταν υπάρχουν περισσότεροι κληρονόμοι σε ένα ακίνητο
Δικαιώματα παππούδων και συγγενών όταν έχει πεθάνει ο ένας γονέας
Ιδιαίτερη σημασία έχει η περίπτωση όπου ο ένας γονέας έχει αποβιώσει. Τότε η επικοινωνία του παιδιού με τους παππούδες και τους συγγενείς από την πλευρά του θανόντος γονέα μπορεί να έχει ακόμη μεγαλύτερη συναισθηματική αξία. Μέσα από αυτή τη σχέση, το παιδί διατηρεί έναν ζωντανό δεσμό με την οικογένεια, τη μνήμη και την προσωπική ιστορία του γονέα που έχασε.
Σε τέτοιες περιπτώσεις, η αδικαιολόγητη αποκοπή του παιδιού από την οικογένεια του θανόντος γονέα μπορεί να είναι ιδιαίτερα επιβαρυντική. Βέβαια, και εδώ ισχύει το ίδιο κριτήριο: η επικοινωνία πρέπει να είναι προς όφελος του παιδιού. Αν οι παππούδες ή οι συγγενείς σέβονται τον ρόλο του γονέα που ζει, δεν φορτίζουν το παιδί συναισθηματικά και συμβάλλουν θετικά στη ζωή του, η διατήρηση της επικοινωνίας μπορεί να είναι πολύ σημαντική για την ομαλή ψυχοσυναισθηματική του ανάπτυξη.
Διαβάστε περισσότερα εδώ: Σε ένα διαζύγιο ποιος φεύγει από το σπίτι;
Επικοινωνία με θείους, θείες, νονούς και άλλα πρόσωπα οικογενειακής φύσης
Μετά τις νεότερες ρυθμίσεις, το ενδιαφέρον δεν περιορίζεται αποκλειστικά στους παππούδες και τα αδέλφια. Ο νόμος λαμβάνει υπόψη και την επικοινωνία με τρίτους που έχουν αναπτύξει με το παιδί κοινωνικοσυναισθηματική σχέση οικογενειακής φύσης, εφόσον αυτή εξυπηρετεί το συμφέρον του τέκνου. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε σύγχρονες οικογενειακές σχέσεις, όπου ένα παιδί μπορεί να έχει μεγαλώσει με την ουσιαστική παρουσία προσώπων που δεν είναι απαραίτητα στενοί συγγενείς εξ αίματος.
Για παράδειγμα, ένας θείος ή μία θεία που είχε καθημερινή συμμετοχή στη ζωή του παιδιού, ένας νονός που είχε σταθερή παρουσία, ή ένα πρόσωπο που λειτούργησε επί χρόνια ως οικογενειακό στήριγμα, μπορεί υπό προϋποθέσεις να ζητήσει να μη διακοπεί αδικαιολόγητα η επικοινωνία. Ωστόσο, όσο πιο απομακρυσμένη είναι η συγγένεια ή όσο λιγότερο τυπικός είναι ο δεσμός, τόσο μεγαλύτερη σημασία αποκτά η απόδειξη της πραγματικής σχέσης και της ωφέλειας για το παιδί.
Τι πρέπει να κάνουν οι παππούδες όταν δεν τους επιτρέπεται να δουν το εγγόνι τους
Όταν οι παππούδες ή άλλοι συγγενείς δεν μπορούν να δουν το παιδί μετά το διαζύγιο, το πρώτο βήμα είναι να αποφύγουν την ένταση και τις παρορμητικές αντιδράσεις. Οι δημόσιες κατηγορίες, οι πιέσεις προς το παιδί ή οι συγκρούσεις στην παράδοση και παραλαβή μπορεί να επιβαρύνουν την κατάσταση. Είναι προτιμότερο να υπάρξει αρχικά ήπια και τεκμηριωμένη προσπάθεια συνεννόησης με τον γονέα που έχει την καθημερινή φροντίδα του παιδιού.
Αν η συνεννόηση δεν είναι εφικτή, μπορεί να σταλεί εξώδικη πρόσκληση, με την οποία ζητείται να αποκατασταθεί η επικοινωνία με τρόπο ήρεμο, συγκεκριμένο και προς όφελος του παιδιού. Αν η άρνηση συνεχιστεί, μπορεί να εξεταστεί η δικαστική οδός. Σε επείγουσες ή έντονα συγκρουσιακές περιπτώσεις, η νομική συμβουλή είναι απαραίτητη, ώστε να επιλεγεί η κατάλληλη διαδικασία και να διατυπωθεί σωστά το αίτημα.
Γενικά, τα δικαιώματα παππούδων και συγγενών στην επικοινωνία με το παιδί μετά το διαζύγιο αναγνωρίζονται από το ελληνικό οικογενειακό δίκαιο, αλλά δεν ασκούνται ανεξάρτητα από το συμφέρον του ανηλίκου. Οι γονείς δεν μπορούν να αποκόπτουν αυθαίρετα το παιδί από τους παππούδες, τις γιαγιάδες, τα αδέλφια ή άλλα πρόσωπα με τα οποία έχει αναπτύξει ουσιαστικό οικογενειακό δεσμό, εκτός αν υπάρχει σπουδαίος λόγος. Από την άλλη πλευρά, η επικοινωνία δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως μέσο πίεσης, παρέμβασης ή συνέχισης της σύγκρουσης των ενηλίκων.
Μετά το διαζύγιο, η ευρύτερη οικογένεια μπορεί να αποτελέσει πηγή σταθερότητας, αγάπης και συνέχειας για το παιδί. Όταν όμως η επικοινωνία εμποδίζεται ή όταν υπάρχουν σοβαρές αντιρρήσεις, χρειάζεται προσεκτική νομική αξιολόγηση. Κάθε περίπτωση πρέπει να εξετάζεται με βάση τα πραγματικά περιστατικά, τη σχέση του παιδιού με τα πρόσωπα που ζητούν επικοινωνία και το αν η επαφή αυτή συμβάλλει πράγματι στην ομαλή ανάπτυξή του.
Αν αντιμετωπίζετε πρόβλημα επικοινωνίας με το εγγόνι σας ή με ανήλικο συγγενικό πρόσωπο μετά το διαζύγιο, η Δικηγόρος στο Αιγάλεω Παρασκευή Βασιλοπούλου μπορεί να σας προσφέρει εξατομικευμένη νομική καθοδήγηση, να αξιολογήσει τα δικαιώματά σας και να σας βοηθήσει να κινηθείτε με τον κατάλληλο τρόπο για την προστασία της σχέσης σας με το παιδί και του συμφέροντος του ανηλίκου.
